از دیگر بناهی مربوط به دوران قبل از اسلام گنبد جبلیه است كه به نامه گنبد گبری نیز در تواریخ آمده است . ین گنبد هشت ضلعی تماما از سنگ است و عرض پی آن نیز در پیه به 3 متر می رسد . در هشت طرف آن هشت در به عرض 2 متر قرار گرفته كه اخیرا بری مستحكم ساختن بنا و جلوگیری از خرابی آن درگاه ها را با سنگ مسدود ساخته و فقط یكی را باز گذاشته اند . قسمت بالی گنبد از آجر ساخته شده و معلوم نیست یا روی گنبد كاشی بوده یا نه . در داخل گنبد ظاهرا گچ بری ها و تزیین كاری هیی وجود داشته كه قسمت بالا ریخته و قسمت پیین را از بین برده اند.

در تمامی تواریخ بنی گنبد به دوره قبل از اسلام ( ساسانیان ) نسبت داده می شود ( گویا آتشكده ی بوده است - یا قبر یكی از زرتشتیان ) اما در جیی اشاره ی نیز شده است كه بنی گنبد در عهد سلجوقیان ساخته شده است اما با توجه به ین كه به دستور محمد بن الیاس تعمیر شده طبعا چند قرن پیش از سلجوقیان ین امر تحقق یافته و مربوط به همان دوران ساسانی است.

در كرمان در مورد ین بنا ین گونه شیع است كه در ملات آن شیر شتر استفاده شده و از ین رو در استحكام آن نقشه داشته است . پس از ظهور اسلام و فتح یران به دست مسلمین در هنر معماری نیز تغییر و تحولاتی صورت گرفت ، هر چند سبك یرانی هنوز در ین سال ها رعیت و لحاظ می شد.

نخستین مساجد یرانی ، در اصل همان آتشكده ها بودند كه به مسجد تبدیل شدند . از همان اویل اسلام ، معماری دینی غرب و شرق یران از نفوذ معماری عرب مصون ماند و مساجد مسلمین یران به سبك یرانی ساخته شد . به گفته تاریخ كرمان نخستین بنی معماری پس از حمله اعراب به یران ، مسجدی بود در بم . وزیری مولف تاریخ كرمان در ین خصوص آورده : عبدالله بن موسوم به مسجد حضرت رسول است ساخت و پاره ی چوب از شجره ی كه مومنان در آن با حضرت ختمی مآب بیعت كرده بودند ( بیعت حدیبیه ) با خود داشت در محراب آن قرار داد.

در كتاب تاریخ هنرهی ملی در مورد معماری ین مسجد آمده : در باقیمانده هی بخشی از دیوار یك مسجد كه در بم به جی مانده و احتمالا از آغاز قرن اول هجری است همین طاق نماها دیده می شود و ستون هی كوچك چسبیده به دیوار كه ین طاق نماها را از هم متمیز می كند ، همان است كه در طاق كسری به كار رفته و بعدها نمونه آن را خلفی عباسی در ساختن دروازه بغداد به كار برده اند به طور كلی در مورد ویژگی هی معماری یران در قرون اولیه ظهور اسلام می توان به ین شاخص ها اشاره كرد :

1 ) بعضی بناهی عهد ساسانی را عینا به اسلام نسبت داده اند.

2) معماری یرانی روش خود را با خصوصیات قبل از اسلام ولی باقیافه اسلامی تعقیب كرده است.

معماری در قرون چهار و پنج و شش هجری تحول و توسعه فوق العاده ی یافت . در جریان ین تحول و توسعه بیش از پیش به عناصر معماری ساسانی توجه شده ، به نحوی كه تقریبا در همه بناهی آن دوره جداگانه یا با هم به كار رفت . ین تحول و توسعه در آغاز مربوط به ظهور سلسله هی محلی یرانی است كه سعی در احیی سنت هی یران باستان داشتند . احیی سنت ها و حفظ مواریث یرانی در دوره هی طاهریان ، صفاریان ، سامانیان ، آل زیار و آل بویه ( دیلمیان ) به حدی بود كه سلسله هی بعدی چون غزنویان ، سلجوقیان و خوارزمشاهیان و حتی مغولان كارهی آنان را دنبال كردند . توجه و اهتمام سلسله هی مزبور و تعقیب راه آنان در زمان سلسله هی بعدی از نظر هنری از جمله معماری به ثمر رسید و در قرن هی چهارم تا ششم هجری بارور شد.

در ین دوره ها در كرمان با توجه به منابع تاریخی برمی خوریم به اقداماتی كه در زمان ابوعلی محمد بن الیاس ( 322 - 356 ) صورت گرفته است شامل تعمیرات ارگ بم و تعمیر گنبد جبلیه ، هم چنین به مجموعه ی شاره شده است كه بیشتر جنبه نظامی داشته و شامل قلعه كوه و خندق و عمارت بارور و دروازه خبیص و قلعه نو و بعضی از قلعه كهن است.
معماری در كرمان در عهد سلجوقیان رشد و تكامل سریعی داشت . در دوره تركان سلجوقی كه در اواسط قرن پنجم هجری به صورت فاتحان نامتمدن به سمت مغرب و داخل یران رانده شدند زمام امور مملكتی به دست كارمندان و كارگزاران یرانی بود و تاثیر آنان بر فرهنگ و هنر یران اندك بوده .

در دوره سلجوقیان و هم چنین در دوره یلخانان ساختمان هی دینی از قبیل مساجد و مدارس و زیارتگاه ها و مقبره ها بر ساختمان هی غیردینی رجحان داده شد . در ین زمان معماران یرانی از تلفیق حیاط چهار یوانی و تالار مربع گنبد دار چهار طاقی ، مسجد بزرگ یرانی را به وجود آوردند . آجر كاری در زمان معماری سلجوقی به آخرین درجه ترقی رسید و طرح هی زیبی آجری جون فرم هی خفته و راسته ، باد بزنی ، بافت حصیری ، برآمدگی و فرورفتگی و یجاد كتیبه از آجر از مشخصات معماری سلجوقیان است . گچ بری جیگزین كتیبه ها و تزیینات آجری شد . از ین پس محراب ها و دیوارها با طرح هی برجسته گچ بری تزیین می شدند . رنگ و تزیینات گچ بری به رنگ فیروزه ی در معماری تزیینی سلجوقی راه می یابد .