کرمان در آثار نویسندگان
این آثار به سه بخش تقسیم می شوند:
بخش اول، کتاب هایی که کلاً به کرمان اختصاص دارد
بخش دوم، آثاری که از کرمان در آنها یادی شده است
بخش سوم، سفرنامه ها
بخش اول (کتابهای مختص کرمان)
-بدایع الازمان فی وقایع کرمان. نویسنده این کتاب افضل الدین اوبحامد احمد کرمانی است که در آن باب تاریخ ولایت کرمان و شناخت نواحی و قصبات و ذکر پادشاهان آن مطالبی آمده که مربوط به سال های 605 - 606 ق و تحولات آن سال ها موجود نیست .
- المضاف الی بدایع الزمان فی وقایع کرمان : این کتاب متمم کتاب بدایع الزمان است که فضل الدین ابوحامد کرمانی در مورد تاریخ کرمان بعد از سال 605 ق و تحولات آن سال ها نگاشته است.
-سمط العلی للخصره العلیا. نویسنده این اثر ناصر الدین منشی کرمانی است.
- تذکره اولیاء (مزارات کرمان ) . سعید محرابی کرمانی معروف به خطیب در ذکر شرح حال عرفای کرمانی و ذکر خوارق عادت آنها و بعضی مقابر و بقاع معروف کرمان نگاشته است.
- رساله مقامات عرفای بم . نویسنده این اثر مشخص نیست ولی در ذکر مقامات طاهر الدین محمد بمی و شمس الدین ابراهیم بمی نوشته شده است.
- راهنمای آثار تاریخی کرمان. دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی در مورد آثار تاریخی کرمان شرح حال بانی هر بنا نگاشته است.
-تاریخ شیخ یحیی احمدی کرمانی نوشته است.
-فرماندهی کرمان . نویسنده این اثر شیخ یحیی احمدی کرمانی است که آن را در احوال حکمرانان زمان قاجار (از آقا محمد خان تا ظفرالسلطنه ) به رشته تحریر در آورده است.
بم نامه . سید طاهر الدین بن شمس الدین بمی در مورد تاریخ بم نوشته است.
-تاریخ میرزا حسین وزیر . میرزا حسین وزیر در مورد تاریخ کرمان نگاشته است.
-وادی هفت واد. نویسنده این کتاب دکتر ابراهیم باستانی پاریزی است.
-گنجعلیخان . این کتاب در ذکر احوال گنجعلی خان حاکم معروف عصر صفوی کرمان و شامل اسناد بسیار ازجمله قسمتی از وقفنامه خان است که دکتر ابراهیم باستانی پاریزی تالیف کرده است .
- جغرافی حافظ ابرو . نویسنده آن شهاب الدین عبدالرشید معروف به حافظ ابروست . در آن به ذکر دیار کرمان ، حکومت طایفه غزان، ملک زوزن ، سلاطین قراختا ، آل مظفر ، احوال هزاره افغان ، حکومت اوغانیان و جرمانیان و ... پرداخته است.
- روضه الصفا. سید محمد بن خاوند شاه بن محمود بختیاری (میر خواند ) در باب وقایع کرمان در دوره سلجوقیان و قراختاییان و آل مظفر نوشته است.
- حبیب السیر فی اخبار ابنا البشر . نوشته خواجه غیاث الدین بن خواجه همام الدین محمد بن خواجه جلال الدین شیرازی
(خواند میر ) . در باب احوال خدیع کرمانی و علی بن خدیع ، اولاد مهراب بن ابی صفره ، سلسله صفاریان ، آل بویه ، سلجوقیان ، قزاختاییان ، آل مظفر ، اید کوبر لاس و حرکت شاهرخ به کرمان است.
-تاریخ بیداری ایرانیان . مرحوم میرزا محمد کرمانی ( ناظم الاسلام ) در مورد وقایع مربوط به سال 1323 و انقلاب کرمان و غوغای شیخی و بالاسری که به غوغای تهران و صدور فرمان مشروطیت منجر شد نوشته است.
-نشریه فرهنگ کرمان.در سال 1333 ش به قلم دکتر باستانی پاریزی نوشته شد و شامل مطالبی در مورد فتح کرمان به دست اعراب ، شاه ولی و مزار او ، بهمنیار (احمد دهقان ) ، مدرسه عصمتیه ، جزیره هرمز ، جراید کرمان و کرمانیان جریده نگار است.
-فرهنگ سیرجان . نشریه ای است در مورد تاریخ سیرجان و قلعه سنگ از شیخ عبدالمحسن محسنی ، سیرجان ، از مرحوم کاظم ستوده نیا ، شاعران و نویسندگان بردسیر از دکتر جواد برومند.
-نشریه فرهنگ بم . علی اکبر سعیدی نوشته و شام مطالبی در مرود جغرافیای بم ( شهریار زاده ) ، ارگ بم ( دکتر باستانی پاریزی ) ، چند نکته راجع به تاریخ بم ( عیسی عماد زاده ) ، داستان هایی در مورد ارگ بم ( سیف الدین نظری ) ، تاریخ مختصر بم (ربابه سامی دخت ) و تاریخ بم ( سید محمد هاشمی کرمانی ) است.
- نشریه فرهنگ استان هشتم . نویسنده آن محمود مجدزاده است و شامل مطالب زیادی از جمله پایگاه مردم کرمان در علم و ادب ایران (استاد سعید نفیسی ) ، مجد الاسلام ( محمود دبستانی ) بهمنیار ( دکتر ناظرزاده ) ، مرگ صهبا ( مرحوم عباس اقبال ) و قلعه دختر کرمان (دکتر باستانی پاریزی ) .
- رساله درباره عماد فقیه . این رساله به مطالعه وضع اجتماعی زمان ( سده هشتم و نهم هجری ) و احوال عارف نامی کرمان عماد فقیه می پردازد.نویسنده آن مرحوم دکتر ناظر زاده کرمانی است.
- تاریخ و جغرافیای افضل الدوله . نویسنده این کتاب افضل الدوله کرمانی است و موضوع آن شکواییه ای است به حضور مظفرالدین شاه در شکایت از اوضاع کرمان.
- محقق الترایخ . تاریخ کرمان تا قرن هفت میلادی (قرن اول هجری ، صدر السلام ) . نویسنده آن اسکندر پسر ملا گشتاسب است.
- تاریخ شاهی . در باب تاریخ قراختاییان کرمان و نویسنده آن خواجه شهب الدین ابو سعید است.
- رساله عبدالرزاق ، عبدالرزاق کرمانی و در شرح حال شاه نعمت اله ولی نوشته است.
بخش دوم (آثاری که از کرمان هم در آنها یاد شده است)
-مواهب الهی . معین الدین علی بن جلال الدین محمد معلم یزدی نوشته است و بخشی از آن به ذکر وقایع مربوط به حکومت امیر محمد مظفر و شاه شجاع می پردازد.
-تاریخ آل مظفر . نویسنده آن محمود کتبی است.
-تواریخ عمومی . ذکر وقایع کرمان . فصولی از کتاب مختص دوره هایی است که در کرمان حکام و سلاطین تا حدی حکومت مستقل داشته اند.
-جهان آرا. نویسنده آن قاضی احمد بن محمد بن عبدالغفور غفاری قزوینی است . کتاب فصولی در مورد سلجوقیان کرمان ، خوارزمشاهیان در کرمان و حکام آل مظفر دارد.
-لب التواریخ . کتابی است از امیر یحیی بن عبداللطبف حسینی قزوینی که فصولی از آن به ذکر احوال ال بویه ، سلاطین قراختایی کرمان و مظفریان در کرمان اختصاص دارد.
-مجمع التواریخ . نویسنده میرزا محمد خلیل سلطان خلیل میرزا مرعشی است که در آن به ذکر قیا مسید احمد شاه صفوی و اسامی سران کرمان و افراد دخیل در وقایع افاغنه پرداخته است.
-دودمان بویه . کتابی است از علینقی بهمنیار در مورد حکام و ماوال ال بویه بود که در قسمت حکما خاندان بویه در کرمان اطلاعات جالب توجهی ارائه می کند.
- مجموعه ای در ترجمه احوال شاه نعمت اله ولی . کتاب شامل رساله عبدالرزاق کرمانی ، فصلی از جامع مفیدی و رساله عبدالعزیز واسطی است و قسمت مربوط به شاه نعمت اله آن از منابع تاریخ کرمان محسوب می شود.
- تواریخ یزد. کتابی است از ایرج افشار که شامل تاریخ جدید یزد، تاریخ جعفری و جامع مفیدی و جامع جعفری و یادگارهای یزد است و از آن جا که تاربخ یزد از قدیم الایام با تاریخ کرمان پیوسته بوده در خور توجه است.
- آثار الوزرا. نویسنده آن عقیلی است.
- احسن التواریخ . کتابی است از حسن روملو در باب وقایع اوایل دوره صفویه
- ایران باستان . در این کتاب در مرود سفر اسکندر به کرمان مطالبی آمده و نویسنده آن مرحوم پیرنیا مشیر الدوله است.
- ایران درزمان ساسانیان . نویسنده پروفسور کریستین سن و مترجم رشید یاسمی است و در مورد وقایع دور هساسانی خصوصاً زمان اردشیر بابکان بحث می کند.
- ایران قدیم . کتابی است از حسن پیر نیا مشیر الدوله
- تاریخ بنا کتی ( روضه اولی الالباب فی التواریخ الاکابر و الانساب ) . نویسنده آن فخر الدین داوود بنا کتی است .
- تاریخ بیهقی . این اثر از ابوالفضل بیهقی است.
- تاریخ سیستان . نویسنده مشخص نیست ولی در مورد وقایع زمان یعقوب لیث و جانشینان اوست.
- تاریخ طبری که ( ترجمه ) همان تاریخ بلعمی است.
- رساله سایکس . نویسنده سایکس و مترجم مستعمان الملک است.
- تاریخ رهنی ( نحل العرب ) . کتابی است از محمد بن بحر الرهنی .
- تاریخ عضدی . در باب تاریخ زمان فتحعلی شاه و فرزندان اوست و نویسنده آن احمد میرزا عضدالدوله پسر فتحعلی شاه
- تاریخ گزیده . نویسنده آن حمداله مستوفی قزوینی است.
- نزهه القلوب . در باب جغرافیا ونویسنده آن حمد اله مستوفی قزوینی است .
- تاریخ عصر حافظ . کتابی است از دکتر قاسم غنی
- تاریخ مغول . کتابی است از عباس اقبال آشتیانی
- تاربخ مکلم . نویسنده آن سرجان ملکم است.
- تاریخ یزد. کتابی از جعفر بن محمد بن حسن که در قرن نهم نوشته شده است.
- تاریخ یمینی . مترجم آن چزبادقانی است.
- تکمله الاخبار . این کتاب از خواجه علی ملقب به زین العابدین و معروف به عبدی بیگ بن عبدال مومن صدر الدین شیرازی است.
- جامع التواربخ . کتابی است از خواجه رشید الدین فضل اله که در سال 710 نگاشته شده است.
- جامع التواریخ حسنی . از آثار حسن بن شهاب الدین حسین بن تاج الدین یزدی معروف به ابن شهاب که در محرم سال 855 ق نگاشته شده است.
- جهانگشای نادری . در باب تاریخ دوره نادر شاه و از آثار میرزا مهدی خان است.
- حقایق الاخبار . نویسنده آن حاج میرزا جعفر خان و در باب تاریخ آقا محمد خان ، فتحعلی شاه و ناصر الدین شاه است.
- حیات مردان نامی . در آن شرح حال اسکندر آمده است . نویسنده آن پلوتارک و مترجم مهندس رضا مشایخی است.
- رسال جغرافیای بلوچستان . از آثار شیخ محمود افضل الملک کرمانی است.
- روزنامه میرزا محمد کلانتر . در مورد تاریخ نادر شاه افشار و زندیه است و وقایع مربوط به حرکت نادر به کرما ن را یادآوری می کند. نویسنده آن میرزا محمد کلانتر فارس است.
- زندگانی شاه عباس اول . کتابی است از نصر اله فلسفی در مورد تاریخ صفویه
- سرزمینهای خلافت شرقی . نویسنده آن لسترانج و مترجم محمود عرفان است.
- ظفر نامه تیموری . در مورد تاریخ تیمور و جانشینان اوست و از اثار شرف الدین علی یزدی به شمار می رود.
- عالم آرای عباسی . در مورد حوادث قبل از پنجمین سال سلطنت شاه صفی و اسکندر بیگ ترکمان منشی نوشته است.
- عباسنامه . در سال 1066 عماد الدوله محمد طاهر وحید قزوینی در مورد وقایع زمان شاه عباس دوم نوشته است.
- عجایب المقدور فی اخبار تیمور . نویسنده اش عربشاه است که در قرن نهم آن را نوشته و مترجم آن محمدعلی نجاتی است.
- فارسنامه ناصری . این کتاب را میرزا حسن فسایی در مورد تاریخ جنوب نوشته است.
- فرهنگنامه نفیسی . سعید نفیسی نوشته و شامل لغات فارسی و عربی و اسامی اعلام و اماکن است.
- الکامل فی التاریخ . در مورد وقایع ایران و اسلام از صدر تاریخ تا قرن هفتم به قلم عزالدین اوبحسن علی بن محمد ( ابن الثیر جزری ) به عربی .
- کتاب العبر. از آثار عبدالرحمن بن خلدون المغروبی است.
- گیتی گشا . کتابی است اثر محمد صادق نامی موسوی
- مرآت البدان . در باب جغرافیا و تاریخ ایران از محمد حسن خان اعتماد السلطنه است.
- مطلع سعدین و مجمع بحرین . مولانا کمال الدین عبدالرزاق سمرقندی در باب قرن نهم هجری نوشته است.
- معجم البلدان . درباب جغرافیا و برخی وقایع تاریخی به قلم یاقوت حموی.
- منتظم ناصری . کتابی است در باب وتاریخ ایران از محمد حسن خان اعتماد السلطنه
- ناسخ التواریخ . نویسنده میرزا تقی خان سپهر کاشانی است و کتاب در مورد تاریخ مشروح ایران است.
بخش سوم، سفرنامه ها :
- هشت سال در ایران ( ده هزار مایل سیر در کشور شاهنشاهی). سفرنامه ای است از سرپرستی سایکس با ترجمه حسین سعادت نوری که درسال 1315 ش ترجمه شده و قسمتهایی ار آن مربوط به سلاطین و حکام سابق کرمان وبخش عمده ای راجع به ماموریت سایکس در کرمان هنگام تشکیل قشون پلیس جنوب و سال های اولیه جنگ جهانی اول است.
- یک سال در میان ایرانیان . این سفرنامه از نوشته های ادوارد براون با ترجمه ذبیح اله منصوری است و به تشریح وضع اجتماعی مردم کرمان در مدت یک ماهی که در این ایالت بوده است می پردازد.
- سفرنامه پاینجر ( پاتینجر) . این سفرنامه را سروان پانتیجر در آورده . در خصوص شناخت اوضاع کرمان در اوایل قاجاریه ( بعد از حمله آقا محمد خان ) و بسیار مفید است.
- سفرنامه مارکوپولو. این تاجر و نیزی در سفرنامه مفصل خویش اشاره ای به کرمان و کوهپنان دارد.
- ایران، افسانه و واقعیت ها . نوشته خانم ریت هاکس . در آن در خصوص اوایل دوره پهلوی اطلاعات با ارزشی می توان یافت.
