گلیم بافی

تولید گلیم در جوامع عشایری روستایی تقریباً حالت حرفه ای غیر دایم و فصلی دارد و بافندگان آن که اکثراً زنان و دختران خانه دار هستند به موازات سایر فعالیت های خود از اوقات فراغتشان برای بافت گلیم استفاده می کنند. قسمت عمده گلیم های تولیدی زنان عشایر جنبه خود مصرفی دارد و به صورت گوناگون مانند گلیم، گلیمچه، جوال، خوابگاه، خورجین و غیره در زندگی روزمره آنان نیز در مراکز داد و ستد محلی مبادله می شود و از این طریق بخشی از درآمد مورد نیاز خانوار را تأمین می کنند. تولید گلیم لااقل 7000 سال دارد.

ساختمان دار گلیم بافی
دار افقی گلیم بافی که گاه با عنوان دار خوابیده از آن یاد می شود از چهار قطعه چوب به صورت دو قطعه 200 سانتی متری و دو قطعه 350 سانتی متری است که در اصطلاح گلیم بافی قطعات 200 سانتی متری به نسبت جایی که در دار گلیم بافی اشغال می کنند «سردار و زیردار» نامیده می شوند. دار عمودی گلیم بافی نیز ساختمانی مشابه به دارهای افقی دارد. با این تفاوت که از دو تیر با الوار عمودی و جانبی موسوم به پایه دار تشکیل شده است.

مراحل بافت گلیم
چله دوانی، نخستین گلیم است که طی آن نخ پنبه ای یا پشمی برای چله گلیم انتخاب و آمده می شود. دو میخ یا میله فلزی بلند را با فاصله معادل طول گلیمی که با نقش مورد نظر است بر زمین فرو می کنند و بر یک میخ یا میله فلزی بلندتر در میان آنها قرار می دهند و سپس نخ تار را به صورت چپ و راست به دور آنها می پیچند. مرحله دوم چله زنی است. دو طناب یا میله مقاوم در محل میله ها قرار دارد و چله را از میخ ها جدا و روی دار سوار می کنند. به نحوی که سردار از محل عبور یکی از میخ ها و زیردار از محل عبور میخ دیگر بگذرد. در همین مرحله است که میله ای به نام «کجو» یا «کوجی» نیز کا کار جدا نگه داشتن تارهای زیر و رو را به عهده دارد در محل میله ها قرار می گیرد. مرحله سوم چله کشی است.
تارهای چله بر روی تیرهای بالا و پایین دار مرتب می شود و به گونه ای منظم در کنار همدیگر قرار می گیرد. گاهی نیز عده ای از گلیم بافان که در کار خود مهارت دارند مراحل چله دوانی و چله زنی را انجام نمی دهند و مستقیماً به چله کشی بر روی دار می پردازند.

ابزار گلیم بافی
قیچی که برای بریدن خامه از آن استفاده می کنند. قیچی های قالی بافی از نظر ساختمانی عبارت از دو تیغه است که با پیچ به هم متصلند و چون نقطه اتصال باز و بسته می شود. بافندگان گلیم برای استحکام بخشیدن بیشتر به درگیری با الیاف تار و پود از وسیله ای فلزی و دندانه دار که شبیه شانه است و به اسامی مختلف نظیر دفتین، دفه، کرکیت، کلکیت خوانده می شود استفاده می کنند. بعد از گذراندن هر پود از لابه لای نخ های تار با کمک ضرباتی بر قسمت بافته شده وارد می کنند. چون ممکن است در حین بافت گلیم و اثر یکنواخت نبودن ضربه های دفتین قسمت بافته شده، گلیم به سمت داخل یا خارج متمایل و به اصطلاح «سره» شود. بافندگان برای ثابت نگه داشتن پهنای گلیم از شیوه های مختلف که یکی از آنها بستن طرفیت قسمت بافته شده گلیم به تیرهای جانبی دار است استفاده می کنند.

انواع بافت گلیم
بافت ساده یعنی عبور یکنواخت خامه ای یک رنگ از لابه لای نخ خای تار به شکلی که هر رفت و برگشت آن یک بار از رو و یک بار از زیر چله باشد که این نوع بافت، به «بافت جاجیمی» شهرت دارد. بافت شکاف دارد دقیقاً شبیه ساده بافی است، با این تفاوت که خامه به جای طی کردن تمام عرض گلیم فقط از لابه لای قسمتی از تارها عبور می کند و ضمن گردش به دور آخرین تار به جانب اول برگردانده می شود و در نتیجه در طول گلیم و در محل تغییر رنگ ها شکافی عمودی به وجود می آید. بافت بدون شکاف شبیه روش قبلی است با این تفاوت که در محل تغییر رنگ ها به جای آن که خامه آخرین تار را دور بزند و بازگشت کند در رنگ مجاور زنجیره می شود و در نتیجه سطح بافته شده ای که به دست می آید کاملاً‌ یک دست و در حدّفاصل رنگ ها هیچگونه فاصله ای مشاهده نمی شود.
بافت مورب مانند بافت شکاف دار است با این تفاوت که خامه در هر رفت و برگشت به اندازه یک چله عقب تر یا جلوتر می رود. پودپیچی آخرین مرحله تکامل گلیم در رسیدن به بافت قالی است، که استفاده از آن در انحصار عشایر استان های کرمان و آذربایجان شرقی است و از نظر شکل ظاهری شبیه به بافت قالی است. در این نوع بافت برخلاف شیوه پودگذاری خامه از لابه لای نخ های تار به صورت زیر و رو عبور می کند. ایجاد نقش منوط به پیچش خامه به دور تارهاست.

انواع گلیم های ایرانی مانند :
ورنی و سوماک فرش نما بدون نقشه و به شکل ذهنی با انگشتان هنرمند زنان و دختران دشت مغان و عشایر حومه اهر، ارسباران و مشکین شهر تولید می شود. مواد اولیه آن نخ پشمی و پنبه ای است. گلیمچه با ابعاد کوچک و تنوع و گوناگونی طرح های آن بیشتر در 350 سانتی متر با تار و پود پنبه ای بافته می شود، شیریکی بیجار و روستاهای اطراف سنندج بافته می شود. پلاس در ابعاد 250 پیچ نوعی گلیم است که عشایر در کرمان می بافند و حالتی شبیه قالی دارد. عمل بافت آن براساس پیچش خامه به دور تارها انجام می گیرد.

 



نام :

ایمیل :

سایت/وبلاگ :
متن نظر :


[ لینک ثابت ] [ صنايع دستی کرمان ]